Tytuł: Starość okiem przyrodnika
Autor: Jerzy Vetulani
[artykuł przeglądowy, po polsku]
Śmierć jest wypracowaną w toku ewolucji metodą optymalizacji sukcesu reprodukcyjnego, a długowieczność przybiera optymalne parametry dla danego gatunku. Natomiast proces starzenia się w sensie utraty sprawności funkcjonalnej w wieku późnym został wytworzony tylko u ssaków, kręgowce niższe zaś – ryby, płazy, gady i ptaki starzeją się bez objawów zgrzybiałości. Teorie starzenia się, których jest ponad 300, dzielą się na dwie wielkie grupy: zakładające, że śmierć jest zaplanowana, a długość życia sterowana dziedzicznie, wyznaczana przez programowane uruchamianie procesów apoptotycznych bądź szybkość skracania telomerów, oraz teorie przyjmujące, że nasz początkowy potencjał życiowy ulega zmniejszeniu w wyniku uszkodzeń zewnętrznych, takich jak uszkadzanie maszynerii mitochondriów przez wolne rodniki, zaburzenie regulacji hormonalnej przez stres powodujący uwalnianie kortykosterydów uszkadzających neurony podwzgórza, utrata płynności błon komórkowych itp. Postęp medycyny przedłużył u człowieka czas przeżycia i odsunął początki starości u osób zdrowych, ujawnił natomiast skutki powoli rozwijających się chorób neurodegeneracyjnych, takich jak otępienia typu alzheimerowskiego, które bez współczesnej medycyny nie miałyby czasu się ujawnić.
Choroba Alzheimera jest wielkim wyzwaniem cywilizacji. Brak obecnie leków cofających jej skutki, ale dysponujemy możliwościami spowalniania jej przebiegu. Nasza wiedza o procesach starzenia mózgu, a zwłaszcza roli butyrylocholinesterazy – enzymu szczególnie groźnego dla funkcji poznawczych oraz kwasu glutaminowego, prowadzącego z wiekiem do uszkodzeń neuronalnych, pozwoliły obecnie zaproponować pewne algorytmy traktowania choroby Alzheimera, sprowadzające się do przechodzenia z inhibitorów acetylocholinesterazy do podwójnych inhibitorów acetylo- i butyrylocholinesterazy (riwastygminy) i łączeniu ich z częściowymi antagonistami receptora NMDA (memantyną).
Utrzymanie w dobrym stanie zdrowego, starzejącego się mózgu można osiągnąć przez prowadzenie zdrowego trybu życia, obejmującego restrykcje kaloryczne (co aktywuje produkt genu długowieczności, sirtuinę), regularny wysiłek fizyczny (aktywujący neutrofinę BDNF) oraz wysiłek intelektualny, sprzyjający rozwojowi plastyczności neuronalnej i uwalnianiu acetylocholiny mającej również działanie neuroprotekcyjne. Ważnym aspektem dobrego starzenia jest utrzymywanie aktywności seksualnej do późnego wieku.
Mimo narastających niedogodności wiek podeszły ma swoje zalety, przede wszystkim związane w wielkim doświadczeniem, co powoduje, że stare osobniki, nie tylko w społeczeństwie ludzkim, ale także i u innych zwierząt żyjących stadnie, jak u słoni, pełnią ważne, często przywódcze funkcje społeczne.
Słowa kluczowe: mózg, teorie starzenia, otępienia, butyrylocholinesteraza, blokowanie starzenia
|
